0.0.01   Inleiding

Zonder al te veel bezwaar kan worden gesteld dat Excel het meest gebruikt wordt bij financiële berekeningen. Desondanks zijn voor bijna alle Excel-gebruikers de ingebouwde financiële functies onbekend terrein. Dat is jammer, omdat met enige kennis van deze functies complexe berekeningen in een handomdraai te maken zijn. Onder de motorkap van Excel zit een ongekend aantal mogelijkheden die kwalitatief en qua gebruiksgemak zeker de evenknie vormen van gebruiksonvriendelijke wetenschappelijke calculators.

Onbekendheid met de financiële functies laat zich voor een belangrijk deel verklaren door het ontbreken van toegankelijke documentatie: de helpfunctie van Excel blinkt niet uit in duidelijkheid en de meeste handboeken, waaronder ook de Engelstalige, besteden niet of nauwelijks aandacht aan het onderwerp financiële functies.

In dit deel van Financieel excelleren met Excel proberen we daarin verandering te brengen. De opgenomen voorbeelden kunt u narekenen met behulp van de Excel-sheets op de cd-rom.

De opbouw van dit deel  ziet er in grote lijnen als volgt uit.

Onder 1.0 behandelen we de werking van de financiële functies en bekijken achtereenvolgens:

• de algemene menustructuur en schermopbouw van Excel-functies;
• de schermopbouw van de financiële functies. Voor een goed gebruik van de financiële functies is het vooral van belang de juiste notatievorm te hanteren voor de functieparameters;
• de vijf financiële basisfuncties (BET, HW, NPER, RENTE, TW), die de kern vormen van veel financiële berekeningen;
• de onderlinge samenhang van deze basisfuncties, die we illustreren aan de hand van een uitgewerkt voorbeeld;
• de conversie van nominale naar effectieve rente en vice versa met behulp van de ingebouwde functies 'effectieve.rente' en 'nominale.rente';
• de omzetting naar gelijkwaardige procenten bij afwijkende rentetermijnen.

Onder 2.0 staan we uitgebreid stil bij eind- en contantewaardeberekeningen. We kijken daarbij eerst naar de onderliggende rekenregels uit de financiële rekenkunde en vertalen deze vervolgens naar de bijbehorende basisfuncties van Excel. De volgende soorten berekeningen komen daarbij aan bod:

• de eindwaarde van één kapitaal;
• de contante waarde van één kapitaal;
• de eindwaarde van regelmatige betaalreeksen;
• de contante waarde van regelmatige betaalreeksen;
• de contante waarde van een eeuwigdurende reeks gelijke betalingen;
• de eindwaarde van één kapitaal plus een regelmatige betaalreeks;
• de contante waarde van een regelmatige betaalreeks plus één eindkapitaal;
• de eindwaarde van één kapitaal bij een veranderende rentevoet;
• de eind- en contante waarde bij onregelmatige betaalreeksen.

Onder 3.0 gaan we verder met de basisfuncties en maken we uitgebreider gebruik van de mogelijkheden door ze ook in onderlinge combinatie te bekijken bij wat complexere vraagstukken. We schenken aandacht aan:

• de conversie van betaalreeksen;
• spaarplanning;
• leningen op annuïteitenbasis;
• leasing.

Onder 4.0 bekijken we de verschillende functies waarmee het mogelijk is om in Excel de netto contante waarde en de interne rentabiliteit van investeringsprojecten te berekenen. Vanuit de onderliggende rekenkundige vergelijkingen en formules zien we te achterhalen onder welke omstandigheden het best gebruik kan worden gemaakt van de diverse functies. Met name het onderscheid tussen regelmatige en onregelmatige cashflows is van belang.

Onder 5.0 laten we de verschillende afschrijvingsfuncties binnen Excel de revue passeren, waarmee we lineair of degressief kunnen afschrijven. We bekijken en analyseren de overeenkomsten en verschillen tussen de functies aan de hand van voorbeelden.

Onder 6.0 bekijken we welke berekeningen voor effecten mogelijk zijn met Excel. Onder effecten verstaan we verhandelbare waardepapieren zoals aandelen, obligaties en schatkistpapier. Het beleggen in effecten kan worden beschouwd als een normale investeringsbeslissing waarbij de belegger ernaar streeft om – gegeven een aanvaardbare risicograad – een zo hoog mogelijk rendement te behalen. Daarbij maken we gebruik van de 'algemene' functie IR.SCHEMA en van een grote reeks van specifiek op waardepapieren gerichte functies waarover Excel beschikt.

Onder 7.0 schenken we aandacht aan rente-, valuta-en rendementsrisco's. 

Bij de renterisico's bekijken we de mogelijkheden om deze via een hedgepositie af te dekken. Daarbij kijken we aan de hand van het begrip 'duration' naar on-balancemaatregelen waarmee we risico's kunnen verminderen, en naar off-balance-instrumenten. Bij de off-balance-instrumenten maken we onderscheid tussen fixerende en afschermende varianten en analyseren we onder welke omstandigheden deze derivaten het best kunnen worden ingezet. 

Bij de rendementsrisico's, die ontstaan door schommelingen van rendementen in de tijd, bestuderen we verschillende categorieën beleggingen. Om rendementsrisico's te kunnen meten maken we gebruik van variantie, covariantie en correlatie als indicatoren. Door diversificatie van beleggingen en investeringen is het mogelijk rendementsrisico’s te beperken.

Valutarisico’s kunnen door verschillende oorzaken ontstaan. We onderscheiden in dit verband transactierisico’s, operationele risico’s en translatierisico’s. Valutarisico’s kunnen op verschillende manieren worden afgedekt. Achtereenvolgens bespreken we de verschillende soorten valutarisico’s en de interne- en externe afdekmogelijkheden. Bij de externe afdekking onder werken we voorbeelden uit van een valutatermijntransactie, een valutaswap en een valutaoptie.

Onder 8.0 dat is opgezet als 'variadeel' behandelen we diverse financiële rekenmodellen voor vraagstukken die in eerdere delen nog niet aan bod kwamen.

Onder 9.0.10 is een overzicht opgenomen van alle beschikbare financiële functies in Excel, met zowel de Nederlandstalige als de Engelstalige benaming per functie. In Financieel excelleren met Excel werken we uitsluitend met de Nederlandstalige benaming.

Onder 9.0.20 is tot slot een digitale versie opgenomen van de traditionele intrest- en logaritmetafels